Peygamber'imiz (a.s.m.) ve sahabeler döneminde hastalıklar nasıl tedavi ediliyordu? Koruyucu hekimlik konusunda bil

- O devirde modern cerrahi müdahalelerden söz etmek mümkün değildir. Tedavi metotları olarak, hacamat, bal şerbeti, ateşle dağlama ön plandadır. Peygamberimiz’in (a.s.m) bunu kullandığına dair sahih rivayetler olduğu gibi, bundan hoşlanmadığı, hatta yasakladığına da

Posted May 5,2019 in History and Facts.

ismet demir
522 Friends 20 Views

HZ.MUHAMMED S.A.V GFLER ile ilgili grsel sonucu

- O devirde modern cerrahi mdahalelerden sz etmek mmkn değildir. Tedavi metotları olarak, hacamat, bal şerbeti, ateşle dağlama n plandadır. Peygamberimizin (a.s.m) bunu kullandığına dair sahih rivayetler olduğu gibi, bundan hoşlanmadığı, hatta yasakladığına dair sahih rivayetler de vardır. (bk. Mecmauz-Zevaid, 5/91, 97) Nitekim Sahih Buharde -mealen- Efendimizin (a.s.m.) şu ifadesine yer verilmiştir: şeyde şifa vardır (başkasında yok, anlamında değildir), hacamat, bal şerbeti ve dağlama; fakat dağlamaktan hoşlanmam.(Buhar, Tıp, 3-4). Dağlama, eskiden beri Araplar arasında kullanılan bir tedav metodu olmasına rağmen, hastaya fazla acı ektirdiği iin Araplar arasındadağlama en son tedavi şeklidirsz meşhur olmuştur. (bk. İbn Hacer, ilgili hadisin şerhi). Dağlama yntemiyle yapılan tedavinin, bazı hadislerde tavsiye ve hatta tatbikatına rastlandığı halde, bazı hadislerde de yasaklandığı grlr. Bu durumu, limler, ızdırap veren, tehlikeli ve maharet isteyen bir tedavi metodu olması nedeniyle, mecbur kalmadıka, ehil kişi bulmadıka başvurulmaması gerekir şeklinde yorumlarlar.

Peygamberimiz (a.s.m) Uhud Gazvesinde yaralandığı zaman, nce suyla yıkamışlar, kanın durmadığını grnce Hz. Fatıma, bir para hasır yakarak yaranın zerine koymuş ve kan durmuştur.(Buhar, Tıp, 27).

Cerrahi mdahale, gnmzde tedavinin vazgeilmez ve son derece messir vasıtalarından biri olarak grlmektedir. Belki de o gnn Arap cemiyetinde ve hatta komşu milletlerde tedavide bu metoda başvurulmadığından olacak ki, Hz. Peygamber'in (a.s.m.) hadislerinde bu bahse, ne lehte ne aleyhte yer verilmez. Geri, boğaz iltihabına yakalanan ocukları, tedavi iin, bez dolanmış parmakla bademciklerinin alındığı ve Hz. Peygamberin buna mdahale ederek, bir nevi damla tatbikatı olan d-ı hindyi (yalan dağacı/agallocnum) tavsiye ettiği rivayetlerde vardır. Buna dayanarak ameliyat metodunu yasaklamak mmkn değildir. İnşirah Suresi'nde gğs yarılmasından sz edildiği gibi, Hz. Peygamber'in muhtelif seferler mucizevi tarzda gğsnn yarıldığı, ierisinin temizlenip, dikildiği ve hatta, dikiş izlerinin sonradan belli olduğu rivayetlerde mevcuttur. (İbrahim Canan, Ktb-i Sitte Tercme ve Şerhi, Akağ Yayınları: 11/378- 397)

- Hz. Peygamber'in sağlığa verdiği nemi,koruyucu hekimlikvetedaviolarak ikiye ayırmak mmkndr.Koruyucu hekimliği, temizlik, sağlıklı ve helal beslenme, helal olan spor ve eğlence, zamanında ve yeterince istirahat, ibadetleri gereği gibi ve zamanında yerine getirmek, dua etmek ve haramlardan uzak durmak gibi yntemler olarak grmekteyiz.Tedavikonusunda ise şu esaslara dikkat edilmesinin tavsiye edildiğini grmekteyiz: Hastalığı da şifayı da veren Allah'tır. Allah her hastalığın şifasını yaratmıştır. Hastalanınca şifa aranmalıdır. Şifa iin başvurulacak eşitli tedavi yolları ise, perhiz, kan aldırma, dağlama, ameliyat, ila, tebdl-i mekan, rukye, dua, kuvve-i maneviyeyi takviye, sabır, gayr-i mslim tecrbe gibi yntemler olarak bildirilmektedir. (a.g.e., 11/389)

Hazreti Peygamber (sav)'in her sz ve uygulaması başta sahabe olmak zere btn Mslmanlar tarafından titizlikle takip edilmiş ve yaşama biimi haline getirilmeye alışılmıştır. Gnlk hayatla igili uygulamalar da, neredeyse aynı kapsamda değerlendirilmiştir. Bu anlayışın izlerine, daha sonra telif edilen hadis kaynaklarının bir oğunda rastlamak mmkndr. Nitekim hadis kaynaklarında et-Tıbbun-Nebevi ile ilgili zel blmler ayrılmakla yetinilmemiş, bu sahada mstakil eserler bile yazılmıştır. Bu bağlamda et-Tıbbun-Nebev Literatr oluşmuştur. Eb Nuaym el-İsfahnnin et-Tıbbun-Nebevsi, bu alanda kaynak niteliği taşıyan en eski ve orijinal eserlerden biridir.

Bu eserlerin, hadisler ışığında zikrettiği hastalıklara sunduğu ila nerileri ve tedavi yntemleri, Hz. Peygamber ve Sahabe dneminin tıbbını yansıtması bakımından nemlidir. Ancak en nemlisi sağlığın korunmasına ynelikKoruyucu Hekimliğinnde gelmesidir.

Eb Nuaym ve Et-Tıbbun-Nebev isimli eserini inceleyen Dr. Mustafa Dnmez, Peygamber Efendimiz (sav)'in koruyucu hekimliğe verdiği nemi ortaya koymuştur. Bu bağlamda Efendimizin (sav) tavsiyeleri şyle zetlenebilir:

Oru, gece namazı, yolculuk sırasında sağlığın korunması, bu esnada ortaya ıkabilecek sıkıntıların giderilmesi, dengeli beslenme, hijyen, soğuktan korunma, manzaralı meknlarda oturma, sağlıklı ev ve memleketlerde yaşama, seyahat etme, kt iklim koşullarında yolculuktan sakınma, salgın hastalıkların bulunduğu ortamlardan uzak durma, gneşte fazla kalmaktan kaınma, şiddetli sıcaklarda beden ısısının dşrlmesi, dzenli uyku iin uygun vakitleri seme, zararlı yiyeceklerden kaınma, sağlıklı kalmak iin bal, turun yeme, vcudu kuvvetlendirmek iin zel hazırlanmış macunlar kullanma, mahiyeti bilinmeyen ve iştahı ekmeyen yiyeceklerden uzak durma, yiyeceklerden kaynaklanan bir takım zararları ieceklerle giderme, ishale karşı sinameki bitkisini kullanma, burun otu ve ağız ilacına devam etme, belirli aralıklarla hacamat yaptırma, vcut direncinin dşmesi durumunda besin değeri yksek gıdalar alma, şifalı hamamlarda yıkanmanın yararları, ishal rahatsızlığında istifra etmenin faydaları, zehirlenmeye karşı acve hurmasını yeme, koku kullanma, gze srme ekme, sa bakımı ve elbise temizliğine dikkat etme, gz dinlendirici manzaralara bakma ve giyim kuşamda renk seme gibi konular yer almaktadır.

Hz. Peygamber (sav)in amacının, bu hadisleriyle insanları hayır ve iyiliğe teşvik, ktlkten de sakındırma konusunda kendi sağlığıyla ilgili uygulamalarla da rnekler verdiği dikkati eker. Bu tedbirler, modern tıbbın, zerine basarak vurguladığı ve eşitli dillerde farklı şekillerde ifadesini bulansağlığı korumak, ila kullanmaktan daha iyidirilkesiyle tamamen rtşmektedir. (Dr. Mustafa Dnmez, Eb Nuaym ve Et-Tıbbun-Nebev İsimli Eseri zerine Uludağ niversitesi İlhiyat Fakltesi Dergisi, Cilt: 16, Sayı: 1, 2007 s. 321 vd.)

Rivayetlerde hastalıkların temel nedeni olarak aşırı znt (bk. Eb Nuaym, et-Tıbbun-Nebev, I/315) gsterilmektedir. Tedavi yntemleri olarak da, aşırı znt ve bunalımın giderilmesi iin bazı madd ve manev tedavi nerileri bulunmaktadır. O dnemin hastalıkları ve bu hastalıklar iin nerilen ila ve tedavi şekilleri dikkate alındığında, hastalık eşitlerinin fazlalığına karşılık tedavi yntemlerinin ve tıbb materyallerin nispeten daha sınırlı olduğu grlmektedir. Hatta bazı hastalıklar iin bir tedavi bile nerilmediği, bunun yerine o hastalıkla ilgili daha ok koruyucu hekimlik tedbirlerinin tavsiye edildiği dikkati ekmektedir. (a.g.m. a.y)

Konuyla ilgili şu makaleyi de okumanızı tavsiye ederiz:

Kur'an-ı Kerim'de Koruyucu Hekimlik


"Hıfzıssıhha"denen koruyucu hekimliğin gayesi, insanları hastalıklara karşı korumaktır. Hastalıklara karşı korumanın da temel kaidesi "temizlik"tir. İnsanlık lemine gerek anlamda koruyucu hekimliği bahşeden İslmiyet'tir. Ortaağ Avrupa'sına tuvalet ve banyo alışkanlığını ğreten de Mslmanlardır.

Batıda 542 yılında ortaya ıkan veba salgını, mahiyeti bilinmediğinden, kırk sene devam etmiş, milyonlarca insanın lmne sebep olmuştur. Bu tarihten 1862 yılına kadar yirmi beş veba salgını zuhur etmiş; Avrupa nfusunu yarıya indirmiştir. Halbuki, beri tarafta, Peygamber Efendimiz (s.a.s.) şyle buyuruyordu:"Bir yerde tn (veba) bulunduğunu işitirseniz oraya girmeyin. Bulunduğunuz yerde meydana gelmiş ise oradan da ayrılmayın."(Buhari, Tıp 30; Mslim, Selm 92.)

Avrupalı doktorların yzlerce sene sonra, bulaşıcı hastalıkların yayılmasını nleme konusunda keşfedebildikleri"karantina"usul Resl-i Ekrem (s.a.s.) tarafından konmuş bulunuyordu.

İslm tıbbı, (Kur'n ve hadislerle getirilen hkmler) hastalıklardan korunmaya, hastalıkları tedavi etmekten daha fazla nem verir; bu yzden hıfzısıhha (hygiene) meselesi ve koruyucu hekimlik gerek teorik gerekse pratik değerlendirmelerde nemli bir rol oynar. (S.Hseyin Nasr, İslm ve İlim, (trc. İlhan Kutluer), İst.1989, s.164.) Geri ncelikle sıhhatin korunmasına btn tabbet sistemlerinde yer verilmiştir. Ancak dinimiz kadar bunu şuurla, ısrarla yapan başka sistem yoktur. Modern tıbbın ulaşmak istediği nih hedef de budur. Bunca teknik imknlara rağmen hl oğu hastalıkların mahiyeti bilinmemekte, bunlara "medeniyet hastalıkları" adı verilen yenileri eklenmektedir. Hasta insanlar elbette tedavi edilmelidir; ancak asıl hedef, hastalığa yol aan sebepleri ortadan kaldırmak olmalıdır. İslmiyet getirdiği prensiplerle, hastalıklarla mcadelenin temel esası olan temizliği emretmiştir:"Allah da temizlenenleri sever."(Tevbe, 108)"Temizlik, imanın yarısıdır."(Mslim, Tahret 1)

Kur'n ve hadislerde koruyucu hekimliğe ait hkmleri bir sıralamaya tbi tutmak gerekirse şu başlıklar altında toplayabiliriz:

1.Bulaşıcı Hastalıklardan Korunma.

2.Zararlı Yiyecek Ve İeceklerden Uzak Durma.

3.Beden Temizliği Ve Vcut Sağlığı

4.Dengeli Beslenme İle Vcut Sağlığını Koruma.

Kur'n-ı Kerim, Mslmanlara yalnız din, ahlak, mlk, asker, cina ve siyas kanunlar vazetmekle kalmamış, aynı zamanda onlara şu ana kadar bilinebilen en mkemmel hıfzıssıhha kanunlarını da ğretmiştir. Hatta diyebiliriz ki Kur'n-ı Kerim, sadece koruyucu hekimlik ile ilgili alanlarda değil, diğer btn alanlarda da getirdiği hkmlerle insan neslinin ve sıhhatinin korunmasını ve muhafazasını amalamıştır.

Zira İslm ve onun yce kitabı Kur'n, her şeyden nce insanı muhatap almakta ve her şeyi ile ona hitap etmektedir. Bu nedenledir ki Kur'n, her trl beden ve ruh hastalıklardan, insanların korunmasını istemekte ve bu konuda sağlam ve esaslı prensipler getirmektedir. Kur'n'ın getirdiği bu sağlam ve temel esaslar ncelikle insanın, bedenen ve ruhen hastalanmasını emniyet altına almakta, fakat hastalandığında da onun tedav yollarını ve usullerini insanlara gstermektedir. Koruyucu hekimlik alanında ortaya koyduğu prensip ve kidelerle Kur'n-ı Kerim, sadece ağında değil, btn ağlara hitabetmiş ve vazettiği bir ok prensip ve kaidelerin değeri ve mahiyeti, asırlar geip de bu sahadaki bilgiler arttıka ancak anlaşılabilmiştir.

Nitekim Kur'n'da, eşitli ynlerden giyim, uyku, vcut ve deri temizliği; yiyecek ve ieceğe dair kaideler ve meskenlere, llere ve evlere karşı davranışlar hakkında geniş bilgiler verilmekte ve onda hıfzıssıhha ile ilgili pek ok konularda nemli kaideler bulunmaktadır. (Opıtz Karl, Die Medizin im Koran, Kur'n'da Tabbet, (trc. Feridun Nafiz Uzluk), Ankara 1971, s.45.)

İnsanlara, ifrat ve tefrit iinde olmaksızın bunların ikisi arası orta bir yol takip edilmesi tavsiye edilmekte ve zellikle koruyucu hekimliği ilgilendiren yeme ve ime hususunda mutlaka mutedil olunması emredilmektedir. Bu konuda Cenab-ı Hak:"Yiyiniz, iiniz, fakat israf etmeyiniz, şphesiz Allah, israf edenleri sevmez."(A'rf, 31) buyurmaktadır.

İsrafı, zarar ve hastalıkların meydana geldiği şeylerin ls olarak tarif eden Mustafa el-Merğ, Cenab-ı Hakk'ın, insanlara temiz olan şeylerden yemelerini ve imelerini, fakat sıhhate zarar verecek şekilde haddi aşmamalarını da emrettiğini syler. (el-Merğ, Ahmed Mustafa, Tefsru'l-Merğ, Beyrut 1974, VIII,133.) Kur'n,aybaşı hali gibi husus hallerinde kadına yaklaşmayı(Bakara, 222), yasaklamıştır. Tam bir nezhet ve tıbb bir hikmetle, aybaşı halindeki temasın, mutlak zarar olduğunu aıklamıştır. Tıp ilmi de bu ciheti aynı sebepten ve aynı şekilde kanunlaştırmıştır. (Dr. Frıtz Kahn, Tenasl Hayatımız, (trc. Dr.Feridun Frik), Cemil Cahit Cem, İst.,1971, s. 75.)

Bugnk tıbbın en nemli meselesi, "koruyucu hekimlik"tir. Koruyucu hekimlik ise, insanı sağlam iken koruyan ve hasta etmeyen esasları ve prensipleri ortaya koyar. Aşı, bunun en nemli bir aracıdır. Koruyucu hekimliğin ortaya koyduğu temel esasların başında, sağlam kimselerin, kendisini koruması iin alacakları tedbirlerin ilki, nce bulaşmayı nlemek, temizliğe ve gıdaya nem vermek prensipleri yer almaktadır. Kur'n-ı Kerim ise bu esasları 1400 sene nce getirmiştir.

Biraz nce maddeler halinde verdiğimiz Kur'n ve hadislerdeki koruyucu hekimliğe ait hkmleri kısaca şyle aıklayabiliriz:

1.Bulaşıcı Hastalıklardan Korunma

İslm dini ve onun yce kitabı Kur'n-ı Kerim, insanın ve insan neslinin muhafazasını ve korunmasını sağlamak amacıyla, nleyici bir takım n tedbirler getirmiş ve bu tedbirlerin uygulanmasını da emretmiştir. Kur'n'ın getirdiği n tedbirlerin başında, nleyicilik ve caydırıcılık prensibi, ilk sıralarda yer almaktadır. Bu prensibe gre Kur'an, evlilik dışı cins mnasebeti ve bu eşit mnasebetlere gtren yolları kesinlikle yasaklamış ve bu konuda tedbirler getirmiştir.

Eskiden olduğu gibi gnmzde de, insan ve insan nesli iin tehlikeli olan bir takım bulaşıcı hastalıklar mevcuttur. Bu bulaşıcı hastalıklar arasında en başta gelenleri de, frengi, belsoğukluğu, yumuşak yara gibi zhrev hastalıklar ve bunlara ilaveten şimdilerde btn insanlığı tehdt eden AIDS hastalığıdır. Bu hastalıkların bulaşmasında ise en nemli faktr, evlilik dışı cins mnasebet ve livta olması İslm'ın bu fiiller karşısındaki kararlı ve cidd tavrının hikmetini bir kere daha herkese gstermiş olmaktadır. (İbrahim Canan, Hadis Ansiklopedisi., Akağ yay., XI, 383.)

Din bir takım sebep ve hikmetlerin yanında, bu sebeple de İslm dini, fuhşu yasaklamış ve fuhşa gtrc yolları da kapatmıştır. Bu nedenle Cenab-ı Hak:

"Fuhşun gizlisine de, aığına da asla yaklaşmayınız."(En'm, 151),"Zinaya yaklaşmayın, nk o, şphesiz bir hayasızlıktır."(İsr, 32) buyurmaktadır.

Zinanın itima bnyede atığı yara, ok derin ve ok tehlikelidir.Sosyal nizamın ve itima bnyenin ilk ve mutlak şartı aile ve nesildir. Zina bu iki unsuru yok eden ve dolayısı ile itima nizamı yıkan en kuvvetli sebeptir. Sosyal nizamı korumak ve fertleri, uğrayabilecekleri bu felketlerden muhafaza etmek iin Kur'n, zhrev hastalıklarla diğer bulaşıcı hastalıkların kaynağını teşkil eden evlilik dışı mnasebetleri yasaklamış ve "yaklaşmayınız" emriyle fuhşun her eşidine set ekmiş ve nesilleri bu felketten korumuştur.

Kur'n'ın zin ve evlilik dışı cins mnsebeti nlemedeki metodu ise, zinya giden yolları başından kapatmak ve nleyici tedbirler getirmek şeklindedir.Kur'n, zinya giden yolların başında, bakılması yasak olanlara bakmamayı, ilk yol olarak kabul etmekte ve bu yzden de nce erkeklere, (Nr sresi, 30) sonra da kadınlara (Nr sresi, 31) bakılması yasak olan kimselere ve bakılması yasak olan yerlere bakmamalarını emretmektedir. Bylece Kur'n; bakış, tebessm, konuşma, buluşma ve baş başa kalma şeklinde aıklanan zin yollarından ilkini, yani bakışı yasaklamakla, diğer zin yollarıyla hakik zinyı da yasaklamış olmaktadır. (Celal Kırca, Kur'an-ı Kerim'de Fen Bilimleri, s. 235-237)

Bilhassa bulaşıcı hastalıklardan korunmak iin yiyecek ve ieceklerin temizliğine dikkat etmek gerekir. Bu hususta da Kur'n-ı Kerm'de aık hkmler bulunmaktadır:"Bugn size iyi ve temiz rızıklar hell kılındı."(Mide, 5),"Ey iman edenler! Size kısmet ettiğimiz rızıkların temiz ve hellinden yeyiniz."(Bakara, 172),"Ey insanlar! Yeryznde olan btn nimetlerimden hell hoş olmak şartı ile yeyiniz."(Bakara, 168).

2. Zararlı Yiyecek Ve İeceklerden Korunma

Dinimizin koyduğu haramları da koruyucu hekimliğin bir parası sayabiliriz. İkinin, uyuşturucuların, l etinin, kanın ve domuz etinin sağlık aısından zararları, fazla bir sze hacet kalmayacak kadar herkese malum konulardandır.

3. Beden Temizliği ve Sağlığı

Temizlik, gerek tıbbın ve gerekse koruyucu hekimliğin (hygiene) en ziyade nem verdiği ve zerinde titizlikle durduğu konuların başında yer alır. Temizlik eşitleri arasında ise ilk sırayı şphesiz beden temizliği almaktadır. İslmiyet ise, tıbbın bugn nemle zerinde durduğu beden temizliği konusunu, asırlarca nce hem beden ve hem de rh temizliği ve sağlığı aısından ele almış ve bu konuda cidd prensipler ve hkmler getirmiştir. Bu prensipler, zellikle koruyucu hekimlik ile ilgili tedbirleri ihtiva etmekte ve insan sağlığını korumayı hedeflemektedir. Biz bu konuyu iki başlık altında incelemek istiyoruz:

a. Madd Temizlik:

İslm'ın madd temizliği bir kısım ibdetlerin vazgeilmez şartı, hatt namazın anahtarı olarak kabul etmesi madd temizliğin ne kadar nemli bir şey olduğunu aıka ifade eder. Mesel dinin direği olarak kabul edilen namazın anahtarı beden temizliğidir.

b. Beden Temizliği

İslm dini, temizliği imanın şartlarından biri kılmıştır. İbadetlerin kabul edilmesinin ilk şartı, madd ve manev temizlik olduğu gibi, imanda kemlin şartı da temizliktir. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.)bir hadislerinde"Temizlik imanın yarısıdır."(Mslim, Tahret,1) buyurur. Burada ehemmiyeti belirtilen temizlik mutlaktır. Yani hem madd, hem manev temizlikler buna dahildir. (İbrahim Canan, İslm'da evre Sağlığı, İstanbul 1986, s.66)

Beden temizliği de ikiye ayrılır:Necsetten tahret (madd temizlik), hadesten tahret(manev temizlik).

Hadesten Tahret:Hades, bazı ibdetlerin yapılmasına din ynden engel olan bir kirlilik halidir. Bundan temizlik de byk ve kk olmak zere ikiye ayrılır.

a.Byk hades,gusl gerektiren cnplk, hayız ve nifs halleridir.

b.Kk hadesise; namaz iin alınan abdesti gerektiren bevletme, byk tuvaletini yapma ve abdesti bozan diğer şeylerdir.

Buna grehadesten tahret,gusl ya da abdest almak suretiyle "hades" halinden temizlenmeyi ifade eder ki, manev ağırlığı olan bir temizlik trdr. Kur'n'da abdest emredilerek (Mide, 6) madd temizliğe ve suyun madd temizlikteki rolne dikkat ekilmiştir. Bilindiği gibi namaz; Allah'ın huzuruna ıkmanın bir ifadesidir. O huzura ıkmak iin ruhsal olduğu kadar bedensel bir hazırlık da gereklidir. İşte abdest, bu ruhsal ve zellikle de bedensel hazırlığın n şartıdır. (Seyyid Kutup, Fizilali'l-Kur'n, Beyrut 1980, II, 849) Cnplk, hayız ve nifastan sonra gusl emredildiği gibi, her bir Mslmanın en azından haftada bir defa yıkanması da Peygamberimiz tarafından emredilmiştir. (Ahmed b. Hanbel, Msned I,304)"Ey iman edenler! Sarhoş iken ne sylediğinizi hakkıyla bilmedike namaza yaklaşmayın. Yolculuk dışında cnp iken de gusletmedike namaz kılmayın.", (Nis, 43)"Sana det grmeden (hayız, kadınların aybaşı hli ve nifs gibi hallerden) soruyorlar. De ki: "O eziyettir." det halinde kadınlardan ekilin, temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın."(Bakara, 222)

Necsetten Tahret:Madd pisliklere "necset" diyoruz ki, insanın bedenine, elbisesine ve namaz kılacağı yere bulaşan madd pislik demektir. Namazın sıhhatli olabilmesi iin bu pisliğin giderilmesi şarttır. Bu durumda necsetten tahret, beden ya da elbisede bulunan ve şer'an necis sayılan maddelerden temizlenmeyi ifade eder. rneğin, kan, meni, idrar ya da bunların bulaştığı bir elbise necistir. Byle bir elbiseyi temizlemek tahrettir.

ab.El temizliği.

ac.Ağız-burun temizliği.

ad.Temizlik ile ilgili diğer tavsiyeler:

1.Fıtr Temizlik.

2.Elbise Temizliği.

3.Mekn Temizliği.

4.Suların Temizliği.

b. Manev Temizlik:

Temizliği, sadece madd temizlikle sınırlamak yanlış olur. Zira, beden temizliği kadar, hatta ondan ok daha nce "kalp temizliği", "nefis temizliği", "niyet drstlğ" ve "ahlk gzelliği" gereklidir. İslmiyet her şeyde denge gzettiği gibi insanın madde ile manası arasında da dengeyi esas almıştır. Bu itibarla, İslm'daki madd temizlikle manev temizliği birbirinden ayırmak imknsızdır. oğu yerde manev ve ruh temizlik ağırlıklı olmakla birlikte genelde ikisini i ie grmekteyiz.

Kur'n-ı Kerim'de temizlikten bahsedilen yerlerde, sadece madd pisliklerden temizlenme manası kastedilmemiştir. Aynı zamanda;

a.Kalp temizliği manasındaki temizlikten şyle bahsedilmiştir;"... bu hem sizin kalpleriniz, hem de onların kalpleri iin daha temizdir.", (Ahzb, 53)

b.Fuhuş ve zina'dan temizlik; "... Lt ilesini şehrinizden ıkarın. nk onlar, temiz kalmak isteyen (zina ve fuhuş yapmayan) kimselerdir.", (Neml, 56)

c.Malın haramla kirlenmemesi iin temizlik; "Onların mallarından, kendilerini temizleyeceğin ve ycelteceğin bir sadaka al.", (Tevbe, 103)

d.Putlara tapma ve yalan pisliğinden temizlik;"Ey peygamber! ağızlarıyla "inandık" dedikleri halde, kalpleri inanmamış olanlardan kfrde yarış edenler seni zmesin. Yahdiler arasında da yalana kulak veren, sana gelmemiş olan bir kavme kulak verenler vardır. Kelimeleri konuldukları yerlerden ıkarıp tahrif ederler. "Eğer size bu verilirse alın, bu verilmezse sakının!" derler. Allah birini şaşırtmak isterse, sen onun iin Allah'a karşı hi bir şey yapamazsın. Onlar yle kimselerdir ki Allah, onların kalplerini temizlemek istememiştir. Onlar iin dnyada rezillik var ve yine onlar iin hirette de byk bir azp vardır." (Mide, 41) ve "Ey iman edenler! Mşrikler bir pislikten ibarettir. Onun iin, bu yıldan sonra Mescid-i Harama yaklaşmasınlar." (Tevbe, 28) gibi ayetlerde manev temizlikten de bahsedilmiştir.

4. Dengeli Beslenme İle Vcut Sağlığını Koruma

Koruyucu hekimliğin en nemli meselelerinden biri de, beslenme konusudur. Yeteri derecede ve dengeli bir şekilde besin alarak sıhhati korumak ve bu vesile ile vcutta meydana gelebilecek hastalıkları nlemek, koruyucu hekimliğin en başta gelen grevleri arasında yer alır.

Birok hastalıklardan korunmada en iyi tedbir iyi beslenmektir. Belli başlı bir hastalık yapmasa da eksik veya fena besinden ileri gelen birok rahatsızlık, kuvvetsizlik ve neşesizlik halleri vardır. Alık ile fena besini birbirinden ayırmak lzımdır. Alıkta gıda ok azdır veya hi yoktur. Byk kıtlıklar, savaş, muhasara, hicret vs. hallerinde grlr ve kitle halinde beslenme hastalıkları yapar. ( Zeki Rgıp Yalım, Vcut Bakımı, Ankara 1944, s.2)

İslm dininin temel gayelerinden biri de, insan sağlığını korumak ve muhafaza etmek olduğundan, onun yce kitabı Kur'n, bu konuda bazı dikkat ekici işaretlerde bulunmuş ve yine bu konuda insanların derinlemesine dşnmelerini de istemiştir. (Cevher, Tantav, el-Cevhir f Tefsiri'l- Kur'n, Mısır 1350/1931(I-XXVI), I,241-243.)

Beslenmede esas olan gıda ve eşitleri konusunda, dikkat ekici noktalara temas eden Kur'n-ı Kerim, ağımızda nemi daha iyi anlaşılan insan vcudunun bymesi, kuvvetlenmesi ve tamiri iin gerekli ve ok faydalı şeyleri ihtiva eden proteinli yiyeceklerden et, balık ve st gibi yiyecekler; hurma, zm, buğday, nar, sebze, sarımsak, acur, soğan, mercimek, incir ve zeytin gibi nebat yiyeceklerden ve meyvelerden bahsetmekte ve bu gıdalara dikkatimizi ekmektedir. Nebat yağdan ve şifa verici baldan da bahseden Kur'n-ı Kerim, zellikle balın tedavideki nemine işaret etmektedir. (Afzalur Rahman, Hz. Muhammed (s.a.s.), Sret Ans., I,342)

Kur'n-ı Kerim, dengeli, beslenme iin lzumlu ilve elementleri de gz ardı etmez:"Hele, insan, yiyeceklerinin kaynağına bir baksın: Biz yağmuru gkten şırıl şırıl dktk. Sonra nebat bitsin diye, toprağı iyice srdk, orada hububatlar, taneler, zmler ve yoncalar, zeytinler ve hurmalar, ağaları gr ve sık baheler, meyveler ve ayırlar bitirdik. Btn bunları sizin ve davarlarınızın faydalanması iin yaptık."(Abese, 24-32) (Afzalur Rahman, age, I,343)

Kur'n'da zikredilen bu gıda maddeleri, insan sağlığı iin lzumlu protein, karbonhidrat ve yağlara sahip olan gıda maddeleridir. Kur'n'da bu gıda maddelerinin zikredilmesi, insanların, bu gıda maddelerine dikkatlerini ekmek ve bunlara olan ihtiyalarını belirtmek iindir. ağımızdaki beslenme uzmanları da aynı şeyi sylemektedirler. Zira beslenmede, gıda seimi, sağlığa etkisi, aşırı beslenmenin zararları veya yetersiz beslenme gibi konular nemli bir yer tutar.

Tantav Cevher, zellikle nebat gıdaların zikredildiği Bakara suresi 61'inci ayetin tefsirinde, bu ayette zikredilen nebat gıdaların tıbb ve zellikle koruyucu hekimlik bakımından byk bir nemi hiz olduğunu belirtir ve bu yiyeceklerin insan sağlığındaki neminden bahseder. (Cevher, age, I,78)

Tıpta ila olarak kullanıldığı kadar, beslenmede de byk bir nemi hiz olan bal hakkında Cenab-ı Hak, şyle buyurmaktadır:"Rabbin bal arısına şyle vahyetti: "Dağlardan, ağalardan ve insanların kurdukları ardaklardan kendine gz gz ev (kovan) edin. Sonra da her trl meyveden ye de Rabbinin sana yayılman iin belirlediği yolları tut!" Onların karınlarından renkleri eşit eşit bir şerbet ıkar ki onda insanlara şifa vardır. Elbette dşnen kimseler iin bunda alacak ibret vardır."(Nahl, 68-69).

Yce beyna baktığımızda da dengeli beslenmeyi gryoruz. Beslenmede en nemli gıda unsuru proteinlerdir. Kur'an'a bu aıdan bakalım:"Hemen gidip kızartılmış bir buzağı getirdi."(Hd, 69). Zriyat suresinde de:"Bir semiz dana getirdi ve onu nlerine koydu. Yemeğe buyurmaz mısınız dedi."(Zriyt, 26-27) şeklindeki ayetleri grrz. Ayrıca Kur'n-ı Kerim, kuş ve kmes hayvanlarından da sevilecek et cinsi olarak bahseder:"...arzu ettikleri kuş etleri ile..."(Vkıa, 21). Proteinlerin diğer gıdalardan stnlğ ile ilgili olarak A'raf suresinde ise şunları grmekteyiz:"Kendilerine kudret helvasıyla bıldırcın indirdik ve onlara: "Size rızık olarak verdiğimizin temiz olanlarından yiyin dedik."(A'raf, 160). Fakat şkrsz insanlar Allah'tan iyi gıdalarını, daha dşğyle değiştirmesini istediler:"Bir vakit şyle dediniz: "Msa! Biz bir eşit yemeğe imknı yok katlanamayız. O halde bizim iin Rabbine yalvar da yerin bitirdiği sebzesinden, kabağından, sarımsağından, mercimeğinden, soğanından ıkarsın." Msa da: "Ne o!" dedi, "Siz, daha stn olanı vererek daha dşk olanı mı almak istiyorsunuz?"(Bakara, 61). Bu ifade aıka proteinlerin diğer yeşillik ve sebzelere stnlğn gstermektedir.

Protein olarak balıktan da bahsedildiğini gryoruz."Yine denizden taze et yiyesiniz ve ondan giyip takınacağınız bir znet ıkarasınız diye, denizi hizmetinize bağlayan O'dur."(Nahl, 14). Ftır suresinde de"Her iki denizden de taptaze et yersiniz."(Ftır, 12) ifadesini grrz.

Taze stn nemi de şu ifadeler ile aıklanır:"Ehil hayvanlarda sizin iin muhakkak ders vardır. Karınlarındaki stten size iiririz. Sizin iin onlarda daha birok faydalar vardır..."(M'minn, 21), Nahl suresinde de şunları grrz:"Gerekten st veren hayvanlarda da size bir ibret vardır. Size onların karnındakiler ile kan arasından halis bir st iiriyoruz ki, ienlerin boğazından afiyetle geer."(Nahl, 66).

Kur'n'da hurma ve zm, buğday ve nar, sarımsak, soğan, mercimek, incir ve zeytin gibi sebze ve meyvelerden ve baldan bahsedilmektedir. Kısaca şunu belirtelim ki, yce beynda insana şif olacak btn beslenme unsurlarına ve dengeli beslenmeye yer verilmektedir. (Polat Has, Peygamberimiz'den (s.a.s.) gnmze Beslenme, İzmir 1991, T..V. yayınları, s.1517)

a. Besinler ve Beslenme:

Canlıların hayatlarını devam ettirebilmek iin dışarıdan ağız yoluyla aldıkları her trl yiyeceğe "besin" denir. Beslenme ise; insanın byme, gelişme, sağlıklı ve retken olarak uzun sre yaşaması iin gerekli olan ğeleri alıp vcudunda kullanmasıdır. (Ayşe Baysal, Beslenme, s.4)

ocukların bymesi, organların alışması, eskiyen hcrelerin yenilenmesi, gnlk faaliyetleri yrtmek iin ihtiya duyulan enerji hep besinler ve beslenme yoluyla temin edilmektedir.

Burada yeri gelmişken kısaca aşırı ve dengesiz beslenme ile yetersiz ve dengesiz beslenmeden de bahsedelim.

aa. Aşırı ve dengesiz beslenme:

Beslenmede, yenilen gıdalar kadar dengeli ve ll yemek de nemli bir yer tutar. Yemede aşırı giderek dengesiz beslenmek, insanı şişmanlığa gtrr. Gerekte vcudun tabi ağırlığı zerine fazladan binen her kilo, temel uzuvlara yklenen bir yk demektir.

Kur'n-ı Kerim, bu konuda:(Kl ve'ş-rab ve l tsrif, inneh l yuhibbu'l- msrifn) "Yiyiniz, iiniz fakat yeme ve imenizde asla isrf etmeyiniz (aşırı gitmeyiniz, dengeli bir biimde yiyiniz ve iiniz.)"(A'rf, 31) buyurmaktadır.

Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de:"İnsanoğlu midesinden daha kt bir kap doldurmamıştır. Kişiye belini doğrultacak kadar yemek yeter. (Eğer ok yemek istiyorsa) Bari hi olmazsa midenin te birini yemeğe, te birini suya, te birini de havaya ayırsın."(Tirmizi, Zhd 47; İbn Mce, Etime 50) buyurmaktadır.

"Yiyiniz, iiniz fakat aşırı gitmeyiniz"yetini en gzel bir biimde yorumlayan Allah Resl yine bu konuda şunları sylemiştir:

"mmetim hakkında en ok korktuğum şey: Gbekli olmak, ok uyku ve tembelliktir."(Cmiussagr, I,190) Bu hadis Mslman'ın mutlaka ll ve dengeli yemek yemesi gerektiğini ve asla yemesinde ve imesinde aşırı gitmemesini, Mslmanlığın bir gereği saymaktadır.

ab.Yetersiz ve dengesiz beslenme:

Yetersiz ve dengesiz beslenme durumlarında vcudun byme, gelişme ve normal alışmasında aksaklıklar olacağından"yeterli ve dengeli beslenme sağlığın temelidir"diyebiliriz. Yetersiz ve dengesiz beslenme bir ok hastalıkların (beriberi, pellagra, skorbit, marasmus, kseraptalmiya, raşitizm gibi) doğrudan sebebi olduğu gibi, diğer bir ok hastalıkların (kızamık, boğmaca, verem, ishal gibi) kolay yerleşmesinde ve ağır seyretmesinde rol oynar. Yetersiz beslenmenin hkm srdğ toplumlarda sosyal dengesizlikler olağan şeylerdir.

Kur'n-ı Kerim, yetersiz beslenme konusunda:"Ey man edenler, Allah'ın size hell kıldığı şeyleri, kendinize haram kılmayınız."(Mide, 87) buyurmaktadır. İnsanın, yeterli ve dengeli beslenebilmesi iin, Allah'ın hell kıldığı her eşit besin maddesinden yeteri kadar faydalanması gerekir. eşitli sebepler ve mlhazalarla, bazı gıdaların terkedilmesi, tıbb mahzurlar doğurmaktadır.

Yce Allah, her trl hell ve temiz gıda maddelerinin yenilmesini ve kullanılmasını istemekte ve bazı gıda maddelerini yemeyenleri kınayarak, "Allah'ın size hell kıldığı gıda maddelerini kendinize haram kılmayınız." (Mide, 87) demektedir. Gerekten iyi ve dengeli beslenebilmek iin, her eşit gıda maddelerinden faydalanmak gerekir.

Aşırı yemek suretiyle şişmanlamak veya az ve yetersiz beslenmek suretiyle zayıflamak aynı lde insan sağlığı iin zararlı olmaktadır. İslm ve onun yce kitabı Kur'n, her eşit gıdaların yeteri kadar ve dengeli bir biimde kullanılmasını emretmekle, insanları her iki durumdan da korumuş ve insan sağlığını beslenme konusunda garanti altına almıştır.

Netice

Kur'n- Kerim, muhtevası ve kapsadığı konuları itibariyle din talimleri emredici, ahlkı gzelleştirici ve insanları hidyete erdirici mahiyettedir. Kısaca mahiyeti bu şekilde zetlenen Kur'an'da, ok değişik konulardan da bahsedilir. Bunlardan birisi de, herkesi yakından ilgilendiren hıfzıssıhha, yani koruyucu hekimlik ile ilgili konulardır.

Kaynağı Kur'n ve hadislere dayanan İslm tıbbı, hastalıklardan korunmaya, hastalıkları tedavi etmekten daha fazla nem verir. Hıfzısıhha, koruyucu hekimlik ve hygiene dediğimiz meseleye, yani ncelikle sıhhatin korunmasına btn tabbet sistemlerinde yer verilmiştir. Ancak dinimiz kadar bunu şuurla ve ısrarla yapan başka sistem yoktur. Modern tıbbın ulaşmak istediği nih hedef de budur. Bunca teknik imknlara rağmen hl oğu hastalıkların mahiyeti bilinmemekte, bunlara "medeniyet hastalıkları" adı verilen yenileri eklenmektedir. Hasta insanlar elbette tedavi edilmelidir; ancak asıl hedef, hastalığa yol aan sebepleri ortadan kaldırmak olmalıdır.İslmiyet getirdiği prensiplerle, hastalıklarla mcadelenin temel esası olan:
1.Bulaşıcı Hastalıklardan Korunmayı,
2.Zararlı Yiyecek ve İeceklerden Uzak Durmayı,
3.Beden Temizliği ve Vcut Sağlığını korumayı ve
4.Dengeli Beslenme İle Vcut Sağlığını Korumayı emretmiştir.

Bu kısa makalemizde anlatmaya alıştığımz gibi, kıymete kadar gelecek btn beşeriyete hitap eden bir dinin kitabının bunlardan bahsetmesi byk nem taşır. İslm tıbbının temelini oluşturan yapı, sıhhatli insan ve sıhhatli toplumdur. Ruh ve beden aısından sağlıklı insanlardan oluşan bir toplum, gzetilen hedeflerin başında gelir. İnsan sağlığını tehdit eden her tehlikenin bertaraf edilmesi esastır.

ismet demir Articles

Read more

History and Facts
May 5, 2019 | 82 Views

History and Facts
May 5, 2019 | 39 Views

History and Facts
May 5, 2019 | 52 Views

Live Style
July 7, 2019 | 12 Views

People and Nations
April 4, 2019 | 38 Views