Nebula Nedir, Çeşitleri Nelerdir?

Yeterince karanlık ve bulutsuz bir yaz gecesinde gökyüzünün derinliklerindeki ‘bulutsu’larda kaybolup gittiğiniz oldu mu? Muhtemelen gözünüz Orion Nebulası’na takıldı... Birçok uzay fotoğrafında başrolü oynayan nebulalar, son derece merak uyandırıcı ve görkemli u

Posted October 10,2019 in Science and Technology.

·.·★ ᴇᴢᴇʟ ★·.·
3018 Followers 155 Views

Nebula Tam Olarak Nedir, Nasıl Grnr?

Nebula,yıldızların arasındaki boşluklarda bulunan bulutsu yapılardır. Toz, hidrojen, helyum ve diğer ionize gazlardan oluşurlar; yıldızlardan yayılan ışık enerjisi ile grnr hale gelirler. Bulutsu yapıları nedeniyle ismi Latince bulut szcğnden gelir. Fakat bir nebula bir toz ve gaz bulutundan ok daha fazlasıdır. Zira, yıldızların doğduğu ve ldkleri yerlerdir de... Bazı nebulalar yeni yıldızların doğumuna ev sahipliği yapar. Bazıları ise l ya da lmekte olan yıldızların kalıntılarından oluşur. ıplak gzle bakıldığında ufak bulutlar gibi grnseler de, apları yzlerce ışık yılına kadar ıkabilir. Boyutları birbirinden ok farklı olabilen nebulalar bambaşka şekiller de alır.

Nebula Nasıl Keşfedildi?

Gemişte, galaksiler dahil oğu astronomik nesnenin nebula olduğu sanılıyordu. Astronomlar, yaklaşık 100 yıl ncesine kadar evrenin sadece iinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisinden oluştuğunu sanıyordu. O dnemde, teleskopla gzlemlenen diğer galaksilerin, Samanyolundaki yerel nebulalar olduğu dşnlyor ve onlara spiral nebula ismi veriliyordu. Eski astronomi kaynaklarında birok galaksinin isminin nebula olarak gemesinin sebebi de budur. yle ki, Andromeda Galaksisi bile Andromeda Nebulası diye anılıyordu.

Nebulaların esasında yıldızlar arasındaki boşluklarda bulunan oluşumlar olduğu astronom Edwin Hubble tarafından anlaşıldı. Hubble 1919 yılında, ABDnin Kaliforniya eyaletindeki Mount Wilson Gzlemevinde o dnem dnyanın en byk teleskopu olan 2.5 metrelik Hooker Teleskopu ile bir spiral nebulayı incelemeye başladı. Bu araştırmasıyla astronomi tarihini değiştirecekti. Zira, spiral nebulaların Samanyoluna dahil olamayacak kadar uzak olduğunu ve o gne dek nebula olarak tanımlanan oluşumların esasında başka galaksiler olduğunu fark etti. Bylece evrenin sadece bizim galaksimizden ibaret olmadığını kanıtladı. Bu tarihi keşfin sonucunda da nebulanın tanımı değişerek bugnk şeklini aldı.

Artık en az 100 milyar başka galaksi olduğunu, her birinin yz milyarlarca yıldızı bulunduğunu, bu yıldızların biroğunun da gezegenlere sahip olduğunu biliyoruz. Astronomlar tm bilgileri nebula araştırmaları sayesinde edinmiş durumda.

Nebula Nasıl Oluşur?

Nebulalar hem snmekte olan ya da snmş yıldızlar, hem de yeni yıldızların oluştuğu alanlardır.Her nebula oluşmadan nce bir yıldızdır. Peki yıldızlar nasıl lr, bu lmden bir nebula ve yeni bir yıldız nasıl doğar?

Yıldızlar, barındırdıkları gazların fzyon reaksiyonlarının son bulmasıyla birlikte lmeye başlar. Hidrojen gazının helyum atomlarına dnştğ reaksiyonlar son bulurken, yani hidrojen tkenmeye başlayıp yakıt azalırken, yıldızlar bymeye başlayarak nce kırmızı dev haline gelirler. Bu srete basın ve 100 milyon dereceyi bulan ısının etkisiyle bir yandan ie doğru kerken bir yandan da uzaya gaz salmaya başlarlar. Bu aşamadan sonra yıldızlar beyaz cce, ntron yıldızı ya da bir karadelik haline gelebilir. Uzaya saldıkları gazlar ise sıcaklığı 15 bin derecenin zerine ıkan bir bulutsu oluşturur. İşte, len bir yıldızdan geriye kalan bu toz ve gaz bulutuna nebula adı verilir.

Spernova Nedir?

Nebulalar, en grkemli uzay olaylarından sayılan spernovalardan sonra da oluşabilir. Yıldızlar bazen kırmızı dev aşamasına geldiklerinde gazı aniden salar ve patlar. Belirli tip yıldızların lmnde yaşanan ve muhteşem grntler veren bu patlamalara spernova adı verilir. Spernovalar sonrasında oluşan nebulalar ok daha dağınık grnrler.

Nebuladan Bir Yıldız Nasıl Doğar?

Yıldızların lmyle oluşan nebulalar, aynı zamanda yeni yıldızların da hayata geldiği oluşumlardır. len bir yıldızdan geriye kalan gazların ktleekim sonucunda yakınlaşarak oluşturduğu, sıcaklığı da 15 bin dereceyi aşan bulutsularda gazlar arası yeni bir fzyon reaksiyonu sreci başlar. Ana yıldız demir ve karbon yığını olarak mrn tamamlarken, geride bıraktığı gazların arasındaki yeni fzyon reaksiyonları yeni bir yıldızın oluşumuna yol aar. Yeni yıldız, iinden doğduğu eski yıldız kadar olmasa da yine gaz pskrtmesi yapar.

Klasik Nebula Trleri

Nebulalar kendi aralarında drt ana gruba ayrılır. Nebulanın doğası tam olarak anlaşılmadan nce galaksilere spiral nebula denirken, tanımlanamayacak kadar uzaktaki yıldızlar da nebula sayılıyordu. Eski kaynaklarda bu tr atıflara rastlansa da, gnmzde bu tanımlama ortadan kalkmıştır. Drt ana nebula tr ise şyledir:

Salma Nebulası (HII Blgeleri): Nebulaların biroğu bu şekilde tanımlanır. Salma nebulası, tanımlı bir sınırı ve şekli olmayan, farklı şekillerde ışık samasıyla tanımlanan iyonize gaz bulutudur. Bu nebula trlerinde yakın zamanda - 1 ila yzlerce ışık yılı nce- yeni bir yıldız oluşumu gerekleşmiştir. Ktleleri santimetre kp başına birka ila bir milyon partiklden oluşur. Salma nebulası HII blgeleri diye de anılır. HII blgeleri iyonize hidrojen anlamına gelir. oğu zaman kırmızı grnmelerinin nedeni de, en ok barındırdıkları elementin hidrojen olmasıdır. Emisyon nebulası ve yansı nebulası, salma nebulalarının birer trdr.

Gezegenimsi Nebula: Bu tr bulutsular, Gneş gibi dşk ktleli yıldızlar tarafından evrimlerinin son aşamasında uzaya saılan dış katmanların gaz halindeki kalıntılarından oluşur. Bu yıldızlar lme aşamasında sıcak birer beyaz cce haline gelir. Bu beyaz ccenin satığı ışık, eski yıldızın saldığı gazları aydınlatarak gezegenimsi nebulaları oluşturur. Ktlesi dşk bir yıldızdan ortaya ıktıkları iin şekilleri daha dzenli, oğunlukla yuvarlağa yakın olur. Gneşin de oluşumundan 12 milyar yıl sonra gezegenimsi bir nebulaya dnşmesi bekleniyor.

Gezegenimsi nebulaların gezegenlerle herhangi bir ilgisi yoktur. Bu şekilde adlandırılmalarının nedeni, onları bytme gc dşk teleskoplarla ilk gzlemleyen astronomların yuvarlak gezegenlere benzetmiş olmalarıdır.

Spernova Kalıntıları: Bir spernova, byk ktleli bir yıldızın mrnn sonuna yaklaştığı sırada meydana gelir. Bu tr yıldızlar lrken yakıtları bittiğinde ie doğru ker ve sonra byk bir patlamayla uzaya dağınık yapılar saarlar. Spernova kalıntıları adı verilen nebulaların oluşumu oğunlukla Samanyolundan başka galaksilerde gzlemlenmiştir.

Karanlık Nebula: Son derece yoğun oldukları iin ışık geirmeyen, bir yıldız tarafından da aydınlatılmayan karanlık grnml bulutsulara karanlık nebula denir. Karanlık nebulalar oğunlukla salma nebulalarının iinde yer alır.

En Bilinen Nebula rnekleri

Nebulalar kendi ilerinde bu drt ana kategoriye ayrılırken, grndkleri şekillerden esinlenilerek isimlendirilmiştir. En bilinen nebulalar şyledir:

Avcı (Orion) Nebulası: Dnyadan ıplak gzle grlebildiği iin en ok tanınan nebuladır. Orion bulutsusu, Dnya'ya en yakın yıldız oluşum blgesi olan Orionda yer alır. Uzay araştırmalarında yıldız ve gezegen oluşumu hakkındaki keşiflerin byk oğunluğu, bir salma nebulası olan Orion sayesinde yapılmıştır.

Atbaşı Nebulası (Horsehead Nebula): En yaygın bilinen bulutsulardan biri olan Atbaşı Bulutsusu, Dnya'dan yaklaşık 1500 ışık yılı uzaklıktaki bir karanlık nebuladır. Şekli at başına benzetilir.

Yenge Nebulası (Crab Nebula): Boğa Takımyıldızının nnde yer alan bir spernova patlamasının kalıntısıdır. Oluştuğu spernovanın ilk olarak inliler tarafından 4 Temmuz 1054 yılında kayıtlara geirildiği sanılır. Yengece benzetilen bu bulutsu Dnyadan yaklaşık 7 bin ışık yılı uzaktadır.

Eskimo Nebulası: İkizler takımyıldızı ynnde yer alan, ift kutuplu bir gezegenimsi bulutsudur. Eskimo parkalarının kabarık tyl başlığını ve ortasında insan yzne benzetilen şeklinden tr bu isimle anılır. Kk teleskoplarla grlebilir.

Diğer bilinen nebulalar şyle isimlendirilmiştir: Kedi Gz, Kartal, Cadı Başı, Işıldayan Gz, Kelebek, Kum Saati, Halka, Tarantula, Helis.

·.·★ ᴇᴢᴇʟ ★·.· Articles

Read more

Education
June 6, 2019 | 131 Views

Natural
April 4, 2019 | 112 Views

Education
April 4, 2019 | 173 Views

Other
July 7, 2019 | 68 Views

Education
May 5, 2019 | 78 Views