Şapkalı Mantarlar Nedir?

Çok hücreli ve tek hücreli olabilen ökaryotik canlıları kapsayan canlılar aleminin tümüne “mantar” adı verilir. Mantarların kav mantarı, pas mantarı, küf mantarı, mildiyö mantarı, maya mantarı, puf mantarı, rastık mantarı ve şapkalı mantar gibi çok sayıda çeş

Posted October 10,2019 in Other.

·.·★ ᴇᴢᴇʟ ★·.·
3019 Followers 152 Views

Şapkalı mantarlar;humuslu topraklarda, nemli tarla ve ayırlarda grlen mantar trdr. Genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsiminde grlrler. Organik madde bakımından zengin olan bu mantar eşidi nemli ve loş ışıklı ortamlarda yetişir. Şapkalı mantarları toprağa bağlayan, kk grevi yapan hiflerin uzantısıdır. Şapkalı mantarlarda gerek kk bulunmaz. Kksz sapları ve şemsiye veya huniye benzer tepe kısımları vardır. Şapkanın altında lameller, lameller arasında spor keseleri bulunur. Bu blmler remelerini sağlayan zel yapılardır. Bu yapılar başta rzgar olmak zere eşitli etkenler ile evreye dağılarak başka yerlerde de şapkalı mantarların yetişmesini sağlar. rkl olarak beslenir ve sporlar ile oğalırlar. Şapkalı mantarların gelişmelerinin nemli bir blm toprağın altında gerekleştiğinden bymeleri uzun sre fark edilmez, birden bire toprağın zerinde biterler.

Şapkalı mantarların ilk olarak bundan 4 milyar 570 milyon yıl nce, Proterozoik Devirde ortaya ıktığı tahmin ediliyor. Bu mantar trnn kullanımı ise Paleolitik Devire (yontma taş devri) uzanıyor. Yapılan araştırmalar, şapkalı mantarın kt niyetle de kullanıldığını ortaya koymuştur. Tarihi belgelerde II. Claudius ve Papa VII. Clementin dşmanları tarafından zehirli bir mantar tr olan Amanita ile zehirlendiği bilgisi bulunmaktadır.

Şapkalı Mantarlar Hakkında Kısa Bilgi

Genellikle nemli ortamlarda birden byme gsteren şapkalı mantarlar, yağmurlu gnlerinden ardından ormanlık alanlarda sıklıkla grlebilir. İlk zamanlar adeta bir mercimek byklğnde olan bu mantar trnn apları 10 santime kadar ıkabilmektedir. Ormanlık alanlarda rmş canlı ve bitlikler ile yağmur suları sayesinde beslenerek byyen mantarların gelişmesi 5 gn bulur. Gelişmeleri iin nem, sıcaklık, 4 ila 7 arası ph değeri, oksijen ve az miktarda ışığa ihtiya duyarlar. Mantarlar, ılıman iklimlerde elbiselerin, kameraların, teleskopların, mikroskopların ve diğer optik malzemelerin kflenerek zarar grmesine neden olurlar.

Şapkalı Mantarların Canlılık zellikleri

Eşeyli ve eşeysiz remeyle oğalan mantarlar her iki şekilde de humenium adı verilen yapılardan meydana gelen sporlar oluştururlar. Eşeyli reme iki haploid hcrenin birleşmesiyle olur. Toprağa dklen sporlar rzgar veya bcekler vasıtasıyla evreye dağılarak yıllarca yaşayabilir. Nemli ortamlarda (yağmur sonrası dnemlerde) topraktaki sporlar imlenir ve mantarlar meydana gelir. Tek hcreli mantarlar tomurcuklanarak oğalabiliyorken, suda yaşayanlar mantarlarda eşeysiz reme genellikle hareket organeli (yani flagellum) bulunan zoosporlar ile olur. Mantarların yaşam dnglerinde somantik safha ve reme safhası olmak zere iki nemli safha bulunmaktadır. Somantik safha, mantarların beslenme ve besinsel aktivitelerini yerine getirdiği safha iken, sporların retimi ve somantik yapılan diğer reme yapılarında kullandığı safha ise reme safhasıdır. Mantarlarda plasmodium ya da pseudoplasmodium denilen ok nukleuslu yapı, bir hcreden ibaret yapı ve hifsi yapı olmak zere 3 farklı somatik yapı grlebilir. Renksiz, ince ve uzun iplikler olan hipler yan yana gelerek miselyum denilen dokuyu oluşturur. Miselyumlar ise tallus adı verilen yapıyı oluşturur.

Mantarların holomorf diye adlandırılan yaşam dngs eşeyli ve eşeysiz remeyi kapsamaktadır. Her iki reme şekli de spor oluşumuyla sonulanır. Eşeysiz reme sporları ile ilgili reme yapılarının gzlendiği evre "anamorf" (imperfect) evresi olarak bilinir. Eşeyli reme yapılarının gzlendiği evre ise "telemorf" (perfect) evredir.

Şapkalı Mantarlar Zehirli midir?

Şapkalı mantarların bir kısmı yenilebiliyorken bir kısmı ise zehirlidir. Zehirli ve zehirsiz mantarlar genellikle yan yana byrler ve grntleri birbirine ok benzer. Bu nedenle hangisinin zehirli hangisinin ise zehirsiz olduğunu ayırt etmek zor olabilir. Zehirli ve zehirsiz mantarları bu konuda uzman biri kolaylıkla ayırt edebilir.

Bu mantar trnn zehirleri ok gl olduğundan lme sebebiyet verebilir. Tatlarına bakarak şapkalı mantarların zehirli ya da zehirsiz olduğunu anlamak zordur. Bu nedenle yemek olarak kltr mantarları tercih edilmelidir. Laboratuvar ortamında yetiştirilen kltr mantarları, nemli ve karanlık ortamlarda, gbre ve saman karışımında kolayca yetiştirilmektedir.

Mantarlarla ilgili olarak halk arasında yanlış bazı bilgiler dolaşmaktadır. Bu bilgiler de zehirlenme vakalarının artmasına sebep olabilmektedir. Zehirli bir mantarı salyangozların yemediği, ağalarda yetişen mantarların zehirsiz olduğu, kurutulmuş mantarın zehirsiz olduğu, yoğurdun mantar zehirlenmesini nlediği veya i kısmı koparılınca mavileşen mantarın zehirsiz olduğu bilgileri kesinlikle doğru değildir.

Şapkalı Mantarlar Fotosentez Yapar Mı?

Klorofil taşıyan canlıların gneş enerjisini kullanarak organik bileşikleri retmesi olayına fotosentez denir. Fotosentez yapan canlılar bitkilerdir. Mantarlar ise klorofil taşımadıkları iin fotosentez yapamazlar.

Mantarların bir kısmı oksijenli solunum yaparken, bir kısmı ise oksijensiz sonum yaparlar. Oksijenli solunum yapan mantarlar bu işlem ile besin molekllerinin oksijenlerini aığa ıkarırlar.

Şapkalı mantarlar, nceki yıllarda diğer mantar trleri gibi, hem hareketsiz olmaları hem de bitkilerinkine benzeyen hcre duvarlarının bulunması sebebiyle uzunca bir sre bitki olarak kabul edilmiş. Fakat mantarların klorofil ieren kloroplastları yoktur, dolayısıyla da fotosentez yapamazlar. Besinlerini kendileri retemediklerinden hazır olarak alırlar. Bu nedenle de mantarlar farklı bir canlı sınıfı olarak incelenirler.

Mantarların Doğa ve İnsanlar Aısından nemi

Doğada her canlının ayrı bir grev ve sorumluluğu vardır. Mantarların en nemli grevi ise, yeryzndeki madde dnşmnde yer almalarıdır. Mantarlar, l bitki ve hayvan kalıntılarının ryerek toprağa karışmasında rol alırlar. Bitkilerin sonbaharda dklen yaprakları, mantarlar aracılığıyla rtlr ve humuslu organik maddelere dnştrlr. Bu işlem sırasında oluşan fosfat ve nitrat gibi mineraller bitkiler tarafından alınarak yaşam dngsne katılırlar. Ormanlarda karbondioksit salınımı gerekleştirirler ve toprağın yapısını bitkilerin byyp gelişmesi iin uygun hale getirirler. Mantarlar mikoriza diye adlandırılan ortaklıklar oluştururlar ve bu yapı ile bitkilerin kklerine tutunarak bitki kklerinden karbonhidrat alırlar. Bu işlem sırasında mantarlar hifleri aracılığıyla topraktan su ve suda znen tuzları emer. Mantarların bazı eklembacaklı trlerinde mycangium isminde yapılar bulunur. Bu yapılar selloz sindirimine katkıda bulunur. Algler ile birleşerek ekosistem iin ok nemli olan likenleri oluştururlar. Ayrıca tarım zararlıları ve hastalıklarıyla biyolojik mcadele amacıyla bazı mantar trlerinden faydalanılmaktadır.

Mantarlar ayrıca, ila sanayi, gıda ve fermantasyon endstrisi, peynir-alkol-ekmek yapımı ve eşitli rnlerin elde edilmesinde kullanılmaktadır. Bilindiği zere, ekmek yapımı sırasında hamura maya katılır. Bu maya kimyasal tepkimeler ile karbondioksit gazının ortaya ıkmasını sağlayarak hamuru kabartır. Salgıladıkları enzimlerle bazı maya mantarları glikozu paralayarak alkole dnştrr. Şarap ve bira gibi alkoll iecekler ise şekerin fermantasyonu sonucu oluşmaktadır.

Eski ağlardan bu yana tketilen şapkalı mantarın besin değeri olduka yksektir. İerdiği vitamin, mineral ve protein değeri mantarı insanoğlu iin nemli bir besin yapmaktadır. Mantar ayrıca kalsiyum, bakır, demir, potasyum ve fosfor aısından zengindir.

Mantarlar ila sanayisi aısından da olduka nemlidir. Vitaminlerin byk blm, eşitli antibiyotikler ve steroit hormonlar mantarlardan elde edilen ilalardır.

Mantarlar son yılarda kanser tedavisinde de kullanılmaktadır. Penicillium chrysogenum mantarının rettiği penisilin antibiyotiği gnmzde bakteriyel hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır.

·.·★ ᴇᴢᴇʟ ★·.· Articles

Read more

Science and Technology
May 5, 2019 | 138 Views

Live Style
July 7, 2019 | 250 Views

Other
April 4, 2019 | 144 Views

Other
May 5, 2019 | 109 Views

Natural
May 5, 2019 | 143 Views